Akty prawne

Uchwała Nr 99/38/19

Zarządu Powiatu Tatrzańskiego

z dnia 16 października 2019r.

UCHWAŁA NR XLVIII/335/23 RADY POWIATU TATRZAŃSKIEGO z dnia 28 września 2023 r.

w sprawie przyjęcia do realizacji „Powiatowego Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej oraz
Ochrony Osób Doznających Przemocy Domowej w Powiecie Tatrzańskim na lata 2023 – 2028”
Na podstawie art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy domowej
(Dz. U. z 2021r. r., poz. 1249 z późn. zm.) w związku z art. 12 pkt 11, art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca
1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2022r., poz. 1526 z póź.zm.) RADA POWIATU TATRZAŃSKIEGO uchwala, co następuje:

§ 1.

Przyjmuje się do realizacji „Powiatowy Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej oraz Ochrony
Osób Doznających Przemocy Domowej w Powiecie Tatrzańskim na lata 2023 - 2028” stanowiący
załącznik do niniejszej Uchwały.

§ 2.

Wykonanie Uchwały powierza się Zarządowi Powiatu Tatrzańskiego

§ 3.

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu na tablicy ogłoszeń Starostwa
Powiatowego w Zakopanem oraz na tablicach ogłoszeń Urzędów Gmin wchodzących w skład Powiatu.

Przewodniczący Rady Powiatu Tatrzańskiego
mgr inż. Edward Tybor

Załącznik do Uchwały Nr XLVIII/335/23
Rady Powiatu Tatrzańskiego z dnia 28 września 2023 roku
Powiatowy Program Przeciwdziałania
Przemocy Domowej oraz Ochrony Osób Doznających Przemocy Domowej w Powiecie Tatrzańskim na lata 2023 – 2028 Zakopane 2023


3

Wprowadzenie ......................................................................................................................... 3
Zasoby instytucjonalne powiatu ........................................................................................... 5
Występowanie zjawiska przemocy w rodzinie w powiecie ............................................ 12
Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie .............................................. 13
Realizacja programu ..............................................................................................................14
Źródła finansowania ................................................................................................................ 14
Realizatorzy programu ...................................................................................................... 15
Termin realizacji ............................................................................................................... .....15
Monitoring i ewaluacja ........................................................................................................... 15
Program korekcyjno – edukacyjny dla osób stosujących przemoc domową................................................................................................................................... 17

4
WPROWADZENIE

Zapowiedzią konieczności wprowadzenia daleko idących zmian prawnych w przeciwdziałaniu przemocy była ratyfikacja przez Polskę w 2015r. Konwencji Rady Europy o przeciwdziałaniu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej.
Tak ukształtowany system funkcjonował bez większych modyfikacji do 2020r., kiedy od 30 listopada zaczęły obowiązywać wydawane przez Policję i Żandarmerię Wojskową czternastodniowe nakazy opuszczenia miejsca zamieszkania nakładane na osoby stosujące przemoc.
Obecnie wprowadzone w 2023r. zmiany są dużą modyfikacją prawa przeciwdziałania przemocy domowej od 2010r.- począwszy od zmiany nazewnictwa ( przemoc w rodzinie zamieniona na przemoc domową ) i skreślenia preambuły z ustawy, poprzez zmianę definicji przemocy oraz wprowadzenie nowych definicji osoby doznającej przemocy domowej i osoby stosującej przemoc domową, aż po nadanie zespołom interdyscyplinarnym uprawnienia do kierowania osób stosujących przemoc domową do programów korekcyjno- edukacyjnych lub psychologiczno- terapeutycznych.
Równolegle rozszerzono uprawnienia Policji i Żandarmerii Wojskowej w zakresie zapewnienia osobom doznającym przemocy domowej bezpieczeństwa poprzez zastosowanie czternasto-dniowego zakazu kontaktu i zakazu zbliżania się do osoby doznającej przemocy domowej oraz zakazu przebywania w określonych miejscach przez osobę stosującą przemoc domową.
Przemoc domowa określana jest, jako jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
a) narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
b) naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
c) powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
d) ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
e) istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej;
Ustawodawca także wskazał, że przez osobę doznającą przemocy domowej - należy rozumieć:
a) małżonka, także w przypadku gdy małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, oraz jego wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
b) wstępnych i zstępnych oraz ich małżonków,
c) rodzeństwo oraz ich wstępnych, zstępnych i ich małżonków,
d) osobę pozostającą w stosunku przysposobienia i jej małżonka oraz ich wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
e) osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości we wspólnym pożyciu oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,

f) osobę wspólnie zamieszkującą i gospodarującą oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
g) osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej niezależnie od wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania,
h) małoletniego- wobec których jest stosowana przemoc domowa.

5

Niezwykle ważny jest także zapis ustawodawcy dotyczący , że przez osobę doznającą przemocy domowej należy także rozumieć małoletniego będącego świadkiem przemocy domowej wobec osób, o których mowa wyżej.
Z kolei według ustawodawcy przez osobę stosująca przemoc domową - należy rozumieć pełnoletniego, który dopuszcza się przemocy domowej wobec ww. osób. Opracowanie powiatowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i ochrony ofiar przemocy w rodzinie jest wykonaniem nałożonego na powiat obowiązku wynikającego z art.6 ust. 3 pkt.1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.
Program określa kompleksowe działania skierowane zarówno na profilaktykę przeciwdziałania przemocy, jak również na ochronę ofiar przemocy, i edukację sprawców stosujących przemoc.
Zaplanowane w programie działania są kontynuacją szeregu czynności, które podjęto w ramach realizacji wcześniej uchwalonego „Powiatowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i ochrony ofiar przemocy w rodzinie na lata 2017- 2022”. Obecny program określa cztery zakresy podstawowych działań skierowanych do różnych grup odbiorców:
1) uprzedzające: informacyjne, edukacyjne, kierowane do ogółu mieszkańców powiatu tatrzańskiego, a także do osób pracujących z ofiarami i sprawcami przemocy domowej;
2) interwencyjne: opiekuńcze i terapeutyczne, kierowane do ofiar przemocy domowej oraz pouczające i izolujące, kierowane do osób stosujących przemoc domową;
3) wspierające: psychologiczne, pedagogiczne, terapeutyczne i inne, kierowane do osób doznających przemocy domowej;
4) korekcyjno – edukacyjne, kierowane do osób stosujących przemoc domową. Zaplanowane działania są spójne z wyznaczonymi kierunkami w dokumentach strategicznych zarówno krajowych jak i unijnych.
Są powołane instytucje, które ustawowo są zobligowane do walki z szerzącą się przemocą:
- Sądy Rodzinne
- Kuratorzy Sądowi
- Prokuratura
- Policja
- Instytucje Pomocy Społecznej
- Rzecznik Praw Obywatelskich
- Rzecznik Praw Dziecka
Istnieją również organizacje kościelne, które dostrzegają konieczność zapewnienia ochrony każdego człowieka, a w szczególności dzieci, przez przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Działają z potrzeby serca po chrześcijańsku, dając wsparcie potrzebującym pomocy i opieki.

Zasoby instytucjonalne powiatu

Na poziomie gmin działania związane ze wsparciem osób uwikłanych w przemoc domową, w formie bardzo zróżnicowanej wykonują ośrodki pomocy społecznej, które zgodnie z art.7 pkt. 7 ustawy o pomocy społecznej są zobowiązane do udzielania pomocy osobom oraz ich rodzinom w szczególności z powodu przemocy w rodzinie.
Na terenie Powiatu tatrzańskiego są to:
1. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zakopanem
34-500 Zakopane, ul. Jagiellońska 7 tel.18 20 147 33

6

2. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Kościelisku 34-511 Kościelisko, ul. Nędzy- Kubińca 140 tel. 18 20 702 00

3. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Poroninie 34-520 Poronin, ul. Piłsudskiego 15 tel. 18 20 740 05

4. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Białym Dunajcu 34-425 Biały Dunajec, ul. Jana Pawła II 812 tel. 18 2079512

5. Ośrodek Pomocy Społecznej w Bukowinie Tatrzańskiej 34-530 Bukowina Tatrzańska, ul. Długa 144 tal. 18 20 771 10

W Powiecie Tatrzańskim działa Tatrzański Ośrodek Interwencji Kryzysowej i Wsparcie Osób Doznających Przemocy Domowej gdzie udzielana jest pomoc psychologiczna, polegająca na działaniu doraźnym, krótkoterminowym zmierzającym do natychmiastowej pomocy osobom znajdującym się w kryzysie. Do TOIKiWODPD zgłaszają się osoby z problemami małżeńskimi, wychowawczymi, z powodu straty bliskiej osoby, prób samobójczych ale także i występowania przemocy w rodzinie.
Skuteczne działania na rzecz przeciwdziałania przemocy mają charakter interdyscyplinarny a zatem za realizację tych działań odpowiada wiele resortów i urzędów - każdy w zakresie swoich właściwości.
1. W zakresie interwencyjnym:
. zapewnienie schronienia na okres do 3 miesięcy,
. ochronę ofiar przemocy w rodzinie przed osobą stosującą przemoc,
. udzielenie natychmiastowej pomocy psychologicznej i wsparcia,
. rozpoznanie sytuacji ofiary przemocy w rodzinie i opracowanie planu pomocy,
. wspieranie w przezwyciężaniu sytuacji kryzysowej.
2. W zakresie bytowym:
. zapewnienie całodobowego pobytu do 3 miesięcy,
. zapewnienie wyżywienia i niezbędnych środków higieny osobistej.
3. W zakresie terapeutyczno-wspomagającym:
. udzielanie poradnictwa psychologicznego, pedagogicznego, socjalnego, prawnego,
. prowadzenie grupy wsparcia i grupy terapeutycznej dla ofiar przemocy w rodzinie,
. opracowanie diagnozy rodziny i indywidualnego planu pomocy,
. przeprowadzenie diagnozy sytuacji dzieci, udzielanie wsparcia psychologicznego oraz specjalistycznej pomocy socjoterapeutycznej i terapeutycznej, konsultacje wychowawcze.
4. W zakresie pracy ze sprawcą przemocy – realizacja programu korekcyjno-edukacyjnego, w tym:
. opracowanie planu pracy ze sprawcą przemocy;
. uświadomienie osobie stosującej przemoc faktu jej istnienia oraz pomocy w nabyciu;
. umiejętności kontroli zachowania;
. zapoznanie z procesem powstawania mechanizmów prowadzących do użycia przemocy;
. przekazanie wiedzy i umiejętności w zakresie wychowania dzieci bez stosowania przemocy;
. próba powstrzymania sprawcy przemocy przed jej dalszym stosowaniem w rodzinie.

7

Sąd Rejonowy w Zakopanem
34-500 Zakopane, ul. Gimnazjalna 13, tel. 18 20 246 00
Postępowania sądowe w sprawach rodzinnych i nieletnich, pozbawienie i ograniczanie władzy rodzicielskiej, ustalanie sytuacji prawnej dziecka.
Prokuratura Rejonowa w Zakopanem 34-500 Zakopane, ul Gimnazjalna 13b, tel. 18 20 247 29
Do zadań prokuratury należy m.in.: przyjęcie zgłoszenia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, prowadzenie i nadzorowanie postępowań przygotowawczych, występowanie w roli oskarżyciela publicznego przed sądem, zatrzymanie podejrzanego o popełnienie przestępstwa, współpraca z innymi organami państwowymi, organizacjami społecznymi w zakresie zapobiegania przestępczości prokurator może wchodzić w skład zespołu interdyscyplinarnego powołanego przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, a także tworzonych przez zespół grup roboczych.
Osoby pokrzywdzone na skutek przemocy w rodzinie, a także świadkowie, mogą złożyć w prokuraturze bądź na policji zawiadomienie o przestępstwie ściganym w trybie publiczno - skargowym lub wniosek o ściganie przestępstwa (dotyczy to przestępstw ściganych na wniosek osoby pokrzywdzonej). W przypadku uzasadnionego podejrzenia, że popełniono przestępstwo prokuratura wspólnie z Policją ma obowiązek: wszcząć postępowanie przygotowawcze w celu ustalenia czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo, wyjaśnić okoliczności sprawy, ustalić osoby pokrzywdzone i rozmiary szkody, zebrać, zabezpieczyć i w niezbędnym zakresie utrwalić dowody dla sądu, wykryć i w razie potrzeby ująć sprawcę, w uzasadnionym przypadku na wniosek Policji (taki wniosek musi być rozpatrzony w ciągu 48 godzin od zatrzymania podejrzanego) lub z urzędu może zastosować środek zapobiegawczy wobec osoby, której co najmniej wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutu popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej polegający na nakazaniu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
Środek ten stosuje się na okres nie dłuższy niż 3 miesiące, może na wniosek oskarżonego wskazać miejsce pobytu w placówkach zapewniających miejsca noclegowe (z wykluczeniem placówek dla ofiar przemocy w rodzinie) prokurator może wnioskować do sądu pierwszej instancji właściwego do rozpoznania sprawy o przedłużenie stosowania nakazu opuszczenia lokalu na dalsze okresy nie dłuższe niż 3 miesiące, w sytuacji gdy nie ustały powody zastosowania w/w nakazu w zależności od oceny zebranego materiału dowodowego postępowanie może zakończyć się skierowaniem aktu oskarżenia do sądu, umorzeniem dochodzenia lub kierowanym do sądu wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania karnego.
Komenda Powiatowa Policji w Zakopanem 34-500 Zakopane, ul. Jagiellońska 32, tal. 478 347 400
Do podstawowych zadań Policji należy m.in.:
- ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra;
- inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami pozarządowymi; - wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców.

8

Działania chroniące ofiary przemocy domowej podejmowane przez policję zgodnie z obowiązującym prawem:
• interwencja w sytuacji uzyskania zgłoszenia o przemocy w rodzinie, uruchomienie procedury „Niebieskiej Karty”;
• sporządzenie dokładnego opisu zdarzenia (notatka urzędowa);
• zatrzymanie sprawców przemocy domowej stwarzających w sposób oczywisty zagrożenie dla życia bądź zdrowia ofiar, a także mienia;
• wszczęcie postępowania przygotowawczego przeciwko sprawcy przemocy w przypadku zgłoszenia lub stwierdzenia popełnienia przestępstwa;
• zabezpieczenie dowodów popełnienia przestępstwa;
• podjęcie działań prewencyjnych wobec sprawcy przemocy;
• udzielenie informacji ofiarom o możliwości uzyskania pomocy.

Osoby wzywające policję mają prawo do:
• uzyskania od policjantów zapewnienia bezpieczeństwa;
• uzyskania informacji, kto przyjechał na wezwanie - numer identyfikacyjny policjantów, nazwa i siedziba jednostki;
• wykorzystania dokumentacji interwencji policyjnej jako dowodów w sprawie karnej przeciw
sprawcy przemocy;
• zgłoszenia interweniujących policjantów na świadków w sprawie sądowej. Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna w Zakopanem
34-500 Zakopane, ul. Chramcówki 19a, tel. 18 20 639 73
Poradnictwo rodzinne, zawodowe, psychologiczne, pedagogiczne, logopedyczne. Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
34-500 Zakopane, ul. Słoneczna 3, tel. 18 20 623 65
Placówki ochrony zdrowia działające na terenie Powiatu Tatrzańskiego
Oprócz udzielania pomocy medycznej przez pracowników Ochrony Zdrowia, istotne jest:
• rozpoznanie przez nich sygnałów świadczących o występowaniu przemocy, szczególnie gdy ofiary bądź świadkowie próbują to ukryć;
• poinformowanie ofiar o możliwościach szukania pomocy;
• w sytuacjach dotyczących dzieci – zwrócenie się do sądu rodzinnego z prośbą o wgląd w sytuację rodziny;
• wystawienie na prośbę poszkodowanych bezpłatnego specjalnego zaświadczenia o przyczynach i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie;
• uruchomienie procedury „Niebieskiej Karty” przewidzianej dla przedstawicieli ochrony zdrowia, w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, procedowanej zgodnie z art. 51 Konstytucji R P;
• w przypadku stwierdzenia takiej konieczności lub na prośbę poszkodowanych, powiadomienie innych służb, np. pomocy społecznej, policji, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych;
• w przypadku stwierdzenia lub podejrzenia podczas badania popełnienia przestępstwa (ślady ciężkiego uszkodzenia ciała, podejrzanych oparzeń, wykorzystania seksualnego) powiadomienie organów ścigania;
• ponadto przedstawiciele ochrony zdrowia wchodzą w skład zespołu interdyscyplinarnego powołanego przez wójta, burmistrza, a także tworzonych przez zespół grup roboczych. Placówki Oświatowe działające na terenie Powiatu Tatrzańskiego Przedstawiciele placówek oświatowych mają kompetencje, aby:

9

• rozpoznać sygnały świadczące o doznawaniu przez dziecko form krzywdzenia, zaniedbania;
• utrzymywać kontakt z rodziną dziecka;
• wystąpić do sądu o wgląd w sytuację rodziny, powiadomić policję lub prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstwa;
• udzielić wsparcia;
• skierować do specjalistycznej placówki, poradni psychologiczno-pedagogicznej;
• monitorować sytuację dziecka i rodziny, współpracując z innymi służbami i instytucjami działającymi na rzecz dziecka i rodziny ;
• uruchomić procedurę „Niebieskiej Karty” przewidzianej dla przedstawicieli oświaty
w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie;
• wchodzić w skład zespołu interdyscyplinarnego powołanego przez wójta, burmistrza, a także tworzonych przez zespół grup roboczych.

Mapa pomocy rodzinie - z Powiatu Tatrzańskiego - uwikłanej w przemoc.

Mapa pomocy rodzinie uwikłanej w przemoc Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieski Pokój

Ośrodki Pomocy Społecznej

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie

Gminne Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Poradnia Terapii Uzależnienia od Alkoholu, Narkotyków i Współuzależnienia w Zakopanem

Punkt Konsultacyjny dla Osób Uzależnionych w Zakopanem

Poradnia Psychologiczno -Pedagogiczna

Szkoły Kościół Ośrodki Zdrowia Prokuratura Sąd Policja

10

Występowanie zjawiska przemocy w rodzinie w Powiecie Tatrzańskim Charakterystyka powiatu- diagnoza środowiska wykaz potrzeb
Skala zjawiska przemocy w powiecie tatrzańskim według danych uzyskanych od służb działających na rzecz przeciwdziałania przemocy

Lata 2021 2022
Instytucje pomocowe Ilość osób Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie w Zakopanem
42 37
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej
w Zakopanem 48 39

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Białym Dunajcu 14 13

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Kościelisku 14 18

Ośrodek Pomocy Społecznej w Bukowinie Tatrzańskiej 61 51

Ośrodek Pomocy Społecznej w Poroninie 56 54

Tabela 1. Liczba osób korzystających z pomocy z powodu doświadczania przemocy domowej
Lata 2021 2022

Ilość osób
Liczba interwencji policji domowych 830 913
Liczba interwencji policji domowych
dotyczących przemocy w rodzinie
„Niebieskiej Karty”
53 48

Tabela 2. Dane statystyczne Komendy Powiatowej Policji w Zakopanem
Lata 2021 2022
Ilość spraw toczących się przed Wydziałem Karnym Sądu Rejonowego w Zakopanem

33 26

Ilość prawomocnych orzeczeń z art. 207 kk 17 14

Tabela 3. Dane Sądu Rejonowego w Zakopanem Lata 2021 2022

Ilość postępowań o czym z art. 207 kk 49 40

Tabela 3. Dane Prokuratury Rejonowej w Zakopanem 11

Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej
Wszelkie cele i działania zaplanowane do realizacji w ramach niniejszego Programu mają służyć poprawie sytuacji rodzin doznających przemocy jak i ochronie rodzin zagrożonych przemocą. Aby efektywnie zapobiegać problemowi przemocy w rodzinie i zwalczać zachowania przemocowe, niezbędne jest stworzenie spójnego i wielopoziomowego sytemu pomocy osobom uwikłanym w przemoc, systemu opartego o aktywizację i rozwój zasobów lokalnych, zwłaszcza ilości dostępnych form pomocy oraz specjalistów.

Program kierowany jest do:
a) osób dotkniętych przemocą domową, w tym: współmałżonków lub partnerów
w związkach nieformalnych, dzieci, osób starszych, osób niepełnosprawnych. b) osób stosujących przemoc domową,
c) świadków przemocy domowej,
d) przedstawicieli podmiotów realizujących działania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej.
Cel operacyjny: Zmniejszenie skali zjawiska przemocy domowej Lp Działanie Sposób realizacji Oczekiwane rezultaty

1. Rozwój działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej

1. Opracowanie i propagowanie materiałów informacyjnych, ulotek o formach dostępnej pomocy związanej z doznawaniem przemocy domowej.
2. Zwiększenie dostępności do zajęć psychoedukacyjnych udoskonalających umiejętności wychowawcze.
3. Dostarczanie jednolitych narzędzi wychowawczych rodzicom, opiekunom oraz wychowawcom.
4. Edukacja dzieci i młodzieży w zakresie sposobów radzenia sobie ze stresem i agresją.
5. Promowanie mediacji rodzinnych jako jednej z metod rozwiązywania konfliktów.
6.Promowanie odpowiednich wzorców życia rodzinnego (opartych na wzajemnej pomocy, szacunku, partnerstwie.
1. Spadek liczby rodzin dotkniętych przemocą domową.
2. Zwiększenie wiedzy oraz świadomości związanej ze zjawiskiem przemocy domowej.
3. Spadek popularności stereotypów narosłych wokół zjawiska przemocy domowej.
4. Upowszechnienie wiedzy na temat instytucji, zajmującymi się profesjonalną pomocą osobom uwikłanym w przemoc. 5. Zmiana postaw społecznych dotyczących przemocy domowej.
2. Prowadzenie specjalistycznych zajęć z dziećmi i ich opiekunami w Ośrodku zgodnie z potrzebami wychowawczymi.
Poprawa jakości procesu wychowawczego wśród klientek i nauka prawidłowych postaw w pracy z dziećmi.

12

3. Praca z osobami w głębokim kryzysie, np. z tendencjami samobójczymi. Mobilizacja osób z zaburzeniami psychicznymi do włączenia się w aktywność zawodowa i społeczną

Próba wyeliminowania myśli samobójczych poprzez terapie i rozmowy z psychologiem. Uruchomienie nocnych dyżurów psychologów dla osób w potrzebie. Praca z osobami zaburzonymi psychicznie w cellu aktywizacji społeczno- – zawodowej.

Cel operacyjny: Zwiększenie skuteczności działań interwencyjnych i korekcyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie
1. Rozwój działań skierowanych do osób stosujących przemoc domową
1. Realizowanie powiatowego programu korekcyjno edukacyjnego dla osób stosujących przemoc domową, stanowiącego załącznik do niniejszego programu.
1. Zwiększenie różnorodności i liczby działań korekcyjno – edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc domową.
2. Zwiększenie widocznej korelacji między ilością zakładanych NK, a liczbą osób stosujących przemoc, które aktywnie korzystają z pomocy.
3. Spadek liczby rodzin, w których interwencje muszą być podejmowane wielokrotnie.

Realizacja programu

6.1 Źródła finansowania
Środki finansowe na działania zaplanowane w powiatowym programie przeciwdziałania przemocy w rodzinie na lata 2023 – 2028 będą pochodzić z:
1) budżetu Powiatu Tatrzańskiego;
2) budżetu państwa w ramach dotacji na dofinansowanie zadań własnych;
3) budżetu państwa na finansowanie realizacji zadań zleconych;
4) funduszy europejskich;
5) funduszy organizacji pozarządowych;
6) innych programów i grantów.
Szczegółowe określenie wysokości planowanych środków na realizację programu nie jest możliwe ze względu na długi okres obowiązywania dokumentu, brak długookresowych źródeł finansowania, a także wieloletnich dokumentów finansowych określających planowane wydatki powiatu na bieżącą działalność. Zakłada się, że cele i działania strategii będą
wyznaczały kierunki finansowania polityki społecznej powiatu i będą uwzględniane przy konstruowaniu budżetu powiatu w kolejnych latach. Zapisy dokumentu będą również kierunkami starań o pozyskiwanie środków zewnętrznych na finansowanie działalności poszczególnych jednostek.
Realizatorzy programu
Realizatorami działań zdefiniowanych w powiatowym programie przeciwdziałania przemocy w rodzinie i ochrony ofiar przemocy w rodzinie na lata 2023 – 2028 są samorząd powiatu , samorządy gmin, a w szczególności:
-Tatrzański Ośrodek Interwencji Kryzysowej i Wsparcia Osób Doznających Przemocy Domowej w Zakopanem,

13

- Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Zakopanem,
- Poradnia Pedagogiczno – Psychologiczna w Zakopanem,
- Ośrodki Pomocy Społecznej z terenu Powiatu Tatrzańskiego,
- Komenda Powiatowa Policji w Zakopanem,
- Zespół Kuratorski Sądu Rejonowego w Zakopanem
- inne podmioty działające na rzecz osób doświadczających przemocy lub stosujących przemoc.
Termin realizacji
Termin realizacji działań wyznaczonych w powiatowym programie przeciwdziałania przemocy domowej wyznaczono na lata 2023–2028. Wyznaczone cele są zaplanowane długoterminowo i są powiązane z nowym okresem programowania na lata 2023- 2028.
W miarę posiadanych środków finansowych, jak również pozyskiwania funduszy z Unii Europejskiej poszczególne zaplanowane działania będą realizowane sukcesywnie. Monitoring i ewaluacja
Stały monitoring programu będzie prowadzony przez Tatrzański Ośrodek Interwencji Kryzysowej i Wsparcia Ofiar Przemocy w Rodzinie w Zakopanem, który na bieżąco będzie oceniał realizację programu oraz proponował zmiany i aktualizację założeń, celów i skutecznych działań. W ramach rocznego sprawozdania z działalności Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie będzie analizowany stopień realizacji programu dokonywany z właściwymi komisjami rady powiatu.
Przedstawiony „Powiatowy program przeciwdziałania przemocy domowej oraz ochrony ofiar przemocy domowej na lata 2023- 2028 ” jest dokumentem otwartym, co oznacza, że w miarę potrzeb i w wyniku ewaluacji zadania w nim zawarte mogą ulegać zmianie.

14

PROGRAM

KOREKCYJNO- EDUKACYJNY DLA OSÓB STOSUJĄCYCH PRZEMOC DOMOWĄ
TARZAŃSKI OŚRODEK INTERWENCJI KRYZYSOWEJ
I WSPARCIA OSÓB DOZNAJĄCYCH PRZEMOCY
DOMOWEJ ZAKOPANE
ROK 2023

15

WPROWADZENIE
1. CEL PROGRAMU
2. ODBIORCY I SPOSÓB REKRUTACJI
3. SPOSÓB REALIZACJI, REGUŁY UCZESTNICWA W PROGRAMIE
4. SPOSÓB OCENY EFEKTÓW PROGRAMU
5. ZAŚWIADCZENIA

16

WPROWADZENIE

Wobec osób stosujących przemoc domową stosuje się przewidziane w ustawie środki mające na celu zapobieganie ich kontaktowaniu się z osobami doznającymi przemocy domowej oraz programy korekcyjno-edukacyjne dla osób stosujących przemoc domową, a także programy psychologiczno terapeutyczne dla osób stosujących przemoc domową.
Programy korekcyjno-edukacyjne dla osób stosujących przemoc domową oraz programy psychologiczno-terapeutyczne dla osób stosujących przemoc domową mają na celu w szczególności powstrzymanie osoby stosującej przemoc domową przed dalszym stosowaniem przemocy oraz rozwijanie umiejętności samokontroli i rozwiązywania problemów bez stosowania przemocy.
Programy korekcyjno-edukacyjne dla osób stosujących przemoc domową oraz programy psychologiczno-terapeutyczne dla osób stosujących przemoc domową są realizowane w formie spotkań indywidualnych lub grupowych i są prowadzone przez specjalistów w dziedzinie przeciwdziałania przemocy domowej dających gwarancję wysokiej jakości usług, w tym przez psychologów, pedagogów, terapeutów i psychoterapeutów.
Na terenie Powiatu Tatrzańskiego przeciwdziałanie przemocy obejmuje działania skierowane zarówno do osób krzywdzonych, jak i do osób stosujących przemoc Skuteczność działań podejmowanych wobec rodziny, w której istnieje przemoc zależy w głównej mierze od wieloaspektowości i kompleksowości udzielanej pomocy.
Program korekcyjno edukacyjny został opracowany i był realizowany przez Tatrzański Ośrodek Interwencji Kryzysowej i Wsparcia Ofiar Przemocy w Rodzinie (nazwa przed 22.06.2023 r.) w latach 2012- 2017. W ślad za zmianą ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz w związku z:
➢ ROZPORZĄDZENIEM MINISTRA RODZINY I POLITYKI SPOŁECZNEJ W SPRAWIE WZORU ZAŚWIADCZENIA O ZGŁOSZENIU SIĘ DO UDZIAŁU W PROGRAMACH KOREKCYJNO-EDUKACYJNYCH DLA OSÓB STOSUJĄCYCH
PRZEMOC DOMOWĄ LUB W PROGRAMACH PSYCHOLOGICZNO- TERAPEUTYCZNYCH DLA OSÓB STOSUJĄCYCH PRZEMOC DOMOWĄ ORAZ WZORU ZAŚWIADCZENIA O UKOŃCZENIU TYCH PROGRAMÓW, A TAKŻE WZORÓW POUCZEŃ W ZWIĄZKU Z UCZESTNICTWEM OSÓB
STOSUJĄCYCH PRZEMOC DOMOWĄ W TYCH PROGRAMACH z dnia 20 czerwca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1164) ➢ ROZPORZĄDZENIEM MINISTRA RODZINY I POLITYKI SPOŁECZNEJ W SPRAWIE PROGRAMÓW KOREKCYJNO-EDUKACYJNYCH DLA OSÓB STOSUJĄCYCH PRZEMOC DOMOWĄ z dnia 20 czerwca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1163)
Tatrzański Ośrodek Interwencji Kryzysowej i Wsparcia Osób Doznających Przemocy Domowej odpowiada na potrzebę w zakresie systemowego przeciwdziałania przemocy domowej a tym samym podstawę do opracowania i realizacji programu korekcyjno edukacyjnego wobec osób stosujących przemoc domową na bazie programu stworzonego w latach 2012- 2017, roku a także nowych aktów prawnych.

17

CELE PROGRAMU

Głównym celem Programu jest porozumienie bez przemocy, utrwalenie wyuczonych pozytywnych zmian u osób stosujących przemoc domową; powstrzymanie osoby stosującej przemoc domową przed dalszym stosowaniem przemocy oraz rozwijanie umiejętności samokontroli i rozwiązywania problemów bez stosowania przemocy, a w konsekwencji zatrzymanie przemocy domowej, poprzez:
1) zmianę przekonań odbiorców programów korekcyjno-edukacyjnych dotyczących stosowania przemocy domowej;
2) powstrzymanie osoby stosującej przemoc domową przed dalszym stosowaniem przemocy;
3) rozwijanie umiejętności samokontroli i współżycia, w tym bardziej efektywne radzenie sobie z emocjami, w tym złością lub poczuciem krzywdy w sytuacjach trudnych;
4) zmniejszenie przez uczestników programu skali zachowań opartych na sile i przemocy;
5) wzrost świadomości na temat zjawiska przemocy domowej i konsekwencji jej stosowania;
6) poszerzenie katalogu zachowań osób stosujących przemoc domową o zachowania alternatywne do krzywdzących w celu budowania relacji interpersonalnych opartych na poszanowaniu domowników i postawie partnerskiej;
7) kształtowanie umiejętności w zakresie wychowania dzieci bez użycia przemocy domowej;
8) uznanie przez osobę stosującą przemoc domową swojej odpowiedzialności za stosowanie przemocy;
9) uzyskanie informacji o możliwościach podejmowania działań terapeutycznych (według Rozporządzenia dotyczącego prowadzenia programów z dnia 20 czerwca 2023 r.
(Dz.U. z 2023 r. poz. 1163) Zakłada się następujące rezultaty programu:
➢ mniejsza liczba osób stosujących przemoc domową,
➢ wzrost świadomości stosowania przemocy przez tzw. „sprawców” i nabycie odpowiedzialności za dokonywane czyny,
➢ nabycie postawy braku akceptacji wobec stosowania przemocy,
➢ wyeliminowanie zachowań agresywnych,
➢ nabycie przez osoby stosujące przemoc domową umiejętności samokontroli i rozwiązywania konfliktów bez przemocy,
➢ większa świadomość problemu przemocy w społeczeństwie,
➢ większa liczba specjalistów przygotowanych do prowadzenia oddziaływań wobec sprawców przemocy domowej;
➢ ściślejsza współpraca pomiędzy instytucjami pracującymi z osobami stosującymi przemoc domową,
➢ sprawny system informacji o możliwościach i miejscach uzyskania pomocy.

18

ODBIORCY I SPOSÓB REKRUTACJI

Program kierowany jest przede wszystkim do osób stosujących przemoc domową i to oni są bezpośrednimi odbiorcami działań programu. Beneficjentami pośrednimi są natomiast instytucje i organizacje zaangażowane w przeciwdziałanie przemocy domowej oraz pracujący w nich specjaliści, także osoby doznające przemocy domowej oraz społeczności lokalne. Bezpośredni odbiorcy programu, czyli osoby stosujące przemoc domową stanowią grupę niejednorodną pod wieloma względami.
Różnicuje ich płeć. Mimo, iż przewaga liczebna wśród sprawców jest po stronie mężczyzn, nie można marginalizować sytuacji, w których osobami stosującymi przemoc są kobiety. Warto wspomnieć, że stosowaniu przemocy towarzyszy często uzależnienie. Osoby te zanim zostaną zakwalifikowane do programu korekcyjnego dla osób stosujących przemoc domową, powinny poddać się leczeniu uzależnienia i być zdolne do utrzymania abstynencji.
§ 3 W programach korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc domową mogą uczestniczyć osoby uzależnione od alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych po zakończonym programie psychoterapii uzależnień. według (Rozporządzenia dotyczącego prowadzenia programów z dnia 20 czerwca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1163)
Osoby stosujące przemoc domową trafiają do programów korekcyjno-edukacyjnych z różnych przyczyn wynikających często z uwarunkowań sytuacyjnych: osoby skierowane przez zespół interdyscyplinarny, Według ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej z dnia 29 lipca 2005 roku (tj. z dnia 16.06.2021 r., Dz.U. z 2021, poz. 1249, z późn. zm.)
1) Po rozpatrzeniu wniosku, o którym mowa w ust. 8 pkt 5, zespółinterdyscyplinarny: informuje osobę stosującą przemoc domową o skierowaniu jej do uczestnictwa w programie korekcyjno- edukacyjnym dla osób stosujących przemoc domową lub programie psychologiczno- terapeutycznymdla osób stosujących przemoc domową;
2) informuje osobę stosującą przemoc domową o podmiocie, który realizuje program korekcyjno-edukacyjny dla osób stosujących przemoc domową lub program psychologiczno- terapeutyczny dla osób stosujących przemoc domową;
3) zobowiązuje osobę stosującą przemoc domową do zgłoszenia się, w terminie 30 dni od dnia doręczenia skierowania, do uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym dla osób stosujących przemoc domową lub programie psychologiczno-terapeutycznym dla osób stosujących przemoc domową;
4) poucza osobę stosującą przemoc domową o obowiązku niezwłocznego dostarczenia grupie diagnostyczno-pomocowej zaświadczeń, o których mowa w art. 4 ust. 6 pkt 2 i 4;
5) poucza osobę stosującą przemoc domową, że w przypadku nieusprawiedliwionego niewykonywania przez nią obowiązków określonych w art. 4 ust. 6, w tym niedostarczenia zaświadczeń, o których mowa w art. 4 ust. 6 pkt 2 i 4, zostanie złożone zawiadomienie o popełnieniu wykroczenia, o którym mowa w art. 66c ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń;
6) zawiadamia właściwego starostę o skierowaniu osoby stosującej przemoc do uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym dla osób stosujących przemoc domową lub programie psychologicznoterapeutycznym dla osób stosujących przemoc domową oraz występuje z wnioskiem o przekazanie danych dotyczących terminów realizacji tych programów;
7) zawiadamia grupę diagnostyczno-pomocową o skierowaniu osoby

19

stosującej przemoc domową do uczestnictwa w programie korekcyjno –edukacyjnym dla osób stosujących przemoc domową lub programie psychologiczno-terapeutycznym dla osób stosujących przemoc domową.
8). Grupa diagnostyczno-pomocowa po upływie terminu określonego w ust. 11 pkt 3 dwukrotnie, w odstępach maksymalnie 30-dniowych, wzywa osobę stosującą przemoc domową do przedstawienia zaświadczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 6 pkt 2.
9). W przypadku niedostarczenia grupie diagnostyczno-pomocowej zaświadczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 6 pkt 2, w terminie 90 dni od dnia doręczenia skierowania, o którym mowa w ust. 11 pkt 3, albo niedostarczenia zaświadczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 6 pkt 4, w terminie 30 dni od dnia ukończenia programu korekcyjno-edukacyjnego dla osób stosujących przemoc domową lub programu psychologiczno-terapeutycznego dla osób stosujących przemoc domową grupa diagnostyczno-pomocowa niezwłocznie występuje do zespołu interdyscyplinarnego o złożenie zawiadomienia, o którym mowa w ust. 8 pkt 6. ➢ osoby stosujące przemoc domową skazane za czyny związane ze stosowaniem przemocy, wobec których sąd zawiesił warunkowo wykonanie kary, zobowiązując ich do uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym, ➢ osoby stosujące przemoc domową zgłaszający się do uczestnictwa w programie w wyniku innych okoliczności,
➢ osoby stosujące przemoc domową skazane a czyny związane ze stosowaniem przemocy w rodzinie, odbywający karę pozbawienia wolności w zakładach karnych. Należy podkreślić, że niezwykle ważny jest poziom świadomości stosowania przemocy u tzw.” sprawców” oraz poziom ich motywacji do zmiany. Uznanie przez „sprawcę” faktu stosowania przemocy domowej jest warunkiem wstępnym kwalifikacji do grupy korekcyjno- edukacyjnej w większości programów realizowanych do tej pory na świecie i w Polsce.
Niższy poziom świadomości oraz motywacji oznacza konieczność położenia mocniejszego nacisku na działania psychoedukacyjne. Prowadzenie działań korekcyjno-edukacyjnych wymaga dokonania wstępnego rozpoznania diagnostycznego osób zgłaszających się do programu. Niezbędne jest uzyskanie i przeanalizowanie informacji na temat stanu funkcjonowania i sytuacji życiowej sprawcy oraz stosowanej przemocy.
Okoliczności skierowania do programu, aktualne stosowanie przemocy, sytuacja domowa, rodzinna i zawodowa osoby stosującej przemoc domową, cechy osobowościowe mają istotne znaczenie do adekwatnej kwalifikacji osób do grup korekcyjno- edukacyjnych, doboru odpowiednich form i treści oddziaływań programowych. W zależności od potrzeb, program korekcyjno-edukacyjny może, obok spotkań grupowych stwarzać możliwość zindywidualizowania pracy z osobami stosującymi przemoc domową. Wówczas konieczne jest przeprowadzenie pogłębionej diagnozy sprawcy. Zarówno wstępna, jak i pogłębiona diagnoza pozwala zidentyfikować u potencjalnych uczestników programu poważne zaburzenia emocjonalne, zaburzenia osobowości antyspołecznej czy osobowości z pogranicza.
Osoby, u których rozpoznano takie zaburzenia nie powinni uczestniczyć w takim stanie w programie korekcyjno-edukacyjnym, powinni natomiast uczestniczyć w profesjonalnej terapii. Oddziaływania korekcyjno-edukacyjne mogą być stosowane tylko wobec osób zdrowych psychicznie. Ważną rolę w przekazaniu informacji potencjalnym uczestnikom, jest prowadzenie działań podczas lokalnych i ponadlokalnych akcji profilaktycznych, eventów. Istotnym wydaje się ponadto korzystanie z możliwości zaprezentowania potencjalnym uczestnikom grup dla osób stosujących przemoc metod oddziaływań, form prowadzenia zajęć, dbałości

20

prowadzących o poszanowanie godności drugiego człowieka, aby osoby szukające rozwiązań problemu, z własnej woli, ale i ze świadomością konieczności podejmowania starań,
odpowiedzialnie decydowały się na udział w programie. Możliwość zaprezentowania sposobu prowadzenia działań wraz z równoczesnym edukowaniem, wskazywaniem sprawcom przemocy kierunków korekcji zachowań, przyczyni się do zwiększenia motywacji oraz pozbawienia naturalnego oporu, lęku. Nadto informacje o rozpoczynającym się programie zostanie rozesłana do instytucji współpracujących: kuratorów sądowych, OPS, GOPS, Zespołów Interdyscyplinarnych.
Ponadto informacja będzie umieszczana na stronach internetowych TOIKiWODPD.
SPOSÓB REALIZACJI REGUŁY UCZESTNICWA W PROGRAMIE
1. Rzetelna diagnoza problemu przemocy i stanu funkcjonowania osoby stosującej przemoc domową.
2. Ścisła współpraca wszystkich instytucji stykających się z osobami stosującymi przemoc domową.
3. Bezpośrednie oddziaływanie korekcyjno-edukacyjne wobec osób stosujących przemoc domową, skoncentrowane na psychoedukacji i psychokorekcji powinno odbywać się zarówno w zakładach karnych jak i w warunkach wolnościowych w środowisku lokalnym.
4. Program bezpośrednich oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych może być prowadzony zarówno w systemie zamkniętym – grupa o stałym, niezmiennym składzie osobowym, pracującym przez wszystkie sesje cyklu korekcyjno-edukacyjnego, jak i otwartym – do grupy mogą przyłączać się nowi uczestnicy, ale każdy z nich musi uczestniczyć we wszystkich sesjach cyklu. Na początku wdrażania procedury korekcyjno-edukacyjnej, lepiej sprawdza się grupa pracująca w systemie otwartym. Kiedy sprawców przemocy kwalifikujących się do udziału w programie jest niewielu, rezygnacja kilku uczestników, w trakcie trwania programu może
stanowić poważne zagrożenie dla dalszego funkcjonowania grupy zamkniętej.
5. Zarówno nabór i selekcja uczestników oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych jaki reguły uczestnictwa w programie powinny uwzględniać specyfikę różnych grup osób stosujących przemoc domową. Dla każdej grupy powinny zostać opracowane reguły uczestnictwa w programie określające formalne wymogi dotyczące obecności na zajęciach, obowiązek bezpiecznego i zgodnego z zasadami współżycia społecznego zachowania na zajęciach, zobowiązanie do powstrzymywania się od stosowania przemocy oraz wymóg przyjęcia odpowiedzialności za stosowaną przemoc. Zasady uczestnictwa w programie powinny zostać spisane i przedstawione do akceptacji uczestnikom grupy.
W wypadku osób, których uczestnictwo w grupie korekcyjno-edukacyjnej wynika z decyzji sądu lub decyzji zespołu interdyscyplinarnego- reguły uczestnictwa powinny przewidywać sankcje za uchylanie się od udziału w spotkaniach grupy. Jeśli osoba stosująca przemoc domową zgłosiła się do programu podejmując samodzielną decyzję, fakt jego udziału w grupie korekcyjno-edukacyjnej nie powinien być ujawniany nikomu, poza rodzinom i podmiotom, które skierowały go do programu.
Osoby uczestniczące w programie korekcyjno-edukacyjnym, które miały problem uzależnienia powinny, w ramach zasad uczestnictwa w programie, zostać zobowiązane do powstrzymania się od spożywania alkoholu czy stosowania środków psychoaktywnych.
6. Oddziaływania korekcyjno-edukacyjne wobec sprawców przemocy powinny być prowadzone przez osoby:
1) posiadające wykształcenie wyższe na kierunku praca socjalna, pedagogika, pedagogika specjalna, nauki o rodzinie, politologia, politologia i nauki społeczne w zakresie pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, resocjalizacji lub pracy socjalnej

21

2) posiadające tytuł zawodowy magistra na kierunku:
a) psychologia, praca socjalna, pedagogika, pedagogika specjalna, nauki o rodzinie, politologia, politologia i nauki społeczne w zakresie pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, resocjalizacji lub pracy socjalnej lub
b) innym, uzupełnionym studiami podyplomowymi w zakresie psychologii, pedagogiki lub resocjalizacji, lub
3) będące terapeutami lub psychoterapeutami;
4) posiadające udokumentowany co najmniej 3-letni staż pracy w instytucjach lub innych podmiotach realizujących zadania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej;
5) posiadające zaświadczenie o ukończeniu szkoleń w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej w wymiarze co najmniej 100 godzin, w tym w wymiarze 5